Κοινοποίηση άρθρου
Ένας υπουργός δίνει λογαριασμό μόνο σε όσους τον ψήφισαν; Αυτή είναι η φράση που κρατώ από την απάντηση του Άδωνι Γεωργιάδη στους Reporters United για τη συνάντηση στην Αθηναϊκή Λέσχη. Για μένα, εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό πρόβλημα. Το δικαίωμα να ζητάς εξηγήσεις από έναν υπουργό δεν εξαρτάται από το ψηφοδέλτιο που έριξες στην κάλπη.
Στο Daily Show της 19ης Οκτωβρίου εξετάζω αυτή την υπόθεση επειδή συνδέει περισσότερα πράγματα από μια αντιπαράθεση στα κοινωνικά δίκτυα: τις πολιτικές επαφές υπουργών και βουλευτών, τη στάση απέναντι στη δημοσιογραφική έρευνα και τη συνέπεια όσων εμφανίζονται ως αντίπαλοι της κυβέρνησης. Για να κρίνουμε τις απαντήσεις, χρειάζεται πρώτα να δούμε σε ποια ερωτήματα απαντούν και ποια αφήνουν ανοιχτά.
Τι έγινε στην Αθηναϊκή Λέσχη
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ που εξετάζουμε, στις 12 Οκτωβρίου συναντήθηκαν στην Αθηναϊκή Λέσχη υπουργοί, βουλευτές και ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς με εκπροσώπους της Israel Allies Foundation. Η πρωτοβουλία συνδέθηκε με την ενίσχυση της συνεργασίας Ελλάδας και Ισραήλ και τη δημιουργία κοινοβουλευτικών ομάδων υποστήριξης. Το ρεπορτάζ για τη συνάντηση και την αντιπαράθεση που ακολούθησε δίνει την αφετηρία της συζήτησης.
Οι δημοσιογράφοι των Reporters United βρέθηκαν έξω από τη λέσχη και κατέγραψαν τις παρουσίες. Στη συνέχεια ήρθαν οι δημόσιες τοποθετήσεις. Ο Άδωνις Γεωργιάδης υπερασπίστηκε τη συμμετοχή του και παρουσίασε την ενδυνάμωση των σχέσεων με το Ισραήλ ως σκοπό της πρωτοβουλίας. Ο Παύλος Χρηστίδης έδωσε διευκρινίσεις για τη δική του παρουσία. Οι διαφορετικές αυτές απαντήσεις είναι μέρος της υπόθεσης και αξίζει να διαβαστούν μαζί.
Η γενική θέση δεν εξηγεί τη συγκεκριμένη συνάντηση
Ο υπουργός Υγείας υποστηρίζει ότι η στήριξή του προς το Ισραήλ είναι γνωστή και ότι θεωρεί τη στρατηγική σχέση των δύο χωρών μείζον εθνικό συμφέρον. Ως προς το ότι αυτή είναι η δημόσια θέση του, δεν υπάρχει κάποια ανακάλυψη. Το λέει επανειλημμένα. Το ερώτημα που θέτω αφορά τη συγκεκριμένη συνάντηση: γιατί η δημόσια γνώση αυτής της θέσης πρέπει να θεωρείται επαρκής εξήγηση για όσα έγιναν εκεί;
Όταν μιλάμε για ισχυρότερες κοινοβουλευτικές ομάδες αλληλοστήριξης, μιλάμε για μια πολιτική πρωτοβουλία με σκοπό και συμμετέχοντες. Χρειάζεται να καταλαβαίνουμε τι επιδιώκει, ποιοι συμμετέχουν και ποια σχέση έχει με τις επιλογές των Ελλήνων εκπροσώπων. Η φράση «στηρίζω τη συνεργασία» δίνει τη γενική κατεύθυνση. Αφήνει όμως ανοιχτή την εξήγηση της συγκεκριμένης δράσης, για την οποία τέθηκαν τα δημοσιογραφικά ερωτήματα.
Επιμένω ακριβώς σε αυτή την αντίφαση. Αφού η πολιτική επιλογή παρουσιάζεται ως σωστή και χρήσιμη για τη χώρα, γιατί η αποκάλυψη της συνάντησης αντιμετωπίζεται ως ενόχληση; Η απάντηση θα μπορούσε να αναπτύσσει τον σκοπό της πρωτοβουλίας. Αντί γι’ αυτό, μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης στρέφεται προς εκείνους που κατέγραψαν την παρουσία των πολιτικών και ζήτησαν εξηγήσεις.
Υπουργός όλων ή εκπρόσωπος μόνο των ψηφοφόρων του;
Η πιο χαρακτηριστική διατύπωση βρίσκεται στην ανάρτηση του Άδωνι Γεωργιάδη: «Οι εκλεγμένοι πολιτικοί λογαριασμό δίνουμε μόνον στους ψηφοφόρους μας και σε κανέναν άλλον». Η ανάρτηση και η απάντηση του Παύλου Χρηστίδη καταγράφονται εδώ. Σε αυτό το σημείο η διαφωνία μου είναι ευθεία. Ο υπουργός Υγείας ασκεί εκτελεστική εξουσία που αφορά ολόκληρη την κοινωνία.
Η ψήφος εξηγεί πώς ένας πολιτικός αποκτά την εκλογική του στήριξη. Δεν περιορίζει τους ανθρώπους που επηρεάζονται από την άσκηση της εξουσίας του. Είτε τον ψήφισες είτε τον καταψήφισες, παραμένεις πολίτης της ίδιας χώρας. Οι δημόσιες αποφάσεις σε αφορούν και η απαίτησή σου να ενημερώνεσαι δεν χρειάζεται κομματικό διαπιστευτήριο. Αυτό είναι το νόημα της ένστασής μου, πέρα από το συγκεκριμένο πρόσωπο.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης πληρώνεται από τον ελληνικό λαό και είναι υπουργός όλων των Ελλήνων. Η κομματική του ιδιότητα δεν εξαντλεί τη δημόσια ευθύνη του. Όταν λοιπόν η απάντηση περιορίζεται στους δικούς του ψηφοφόρους, αφήνει έξω όλους τους υπόλοιπους. Και εκεί βρίσκεται το ερώτημα που αξίζει να κρατήσουμε: από πότε η πολιτική διαφωνία αφαιρεί από έναν πολίτη το δικαίωμα να ζητά εξηγήσεις;
Στην εξήγησή του για την καθυστέρηση της απάντησης, ο υπουργός επικαλείται την περιοδεία του στην Ήπειρο και τα εγκαίνια υγειονομικών υποδομών. Στέκομαι όμως στον δεύτερο λόγο που αναφέρει: ότι δεν θεωρεί πως οφείλει εξηγήσεις στο συγκεκριμένο μέσο. Υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στο ότι κάποιος δεν πρόλαβε να απαντήσει και στο ότι απορρίπτει την ίδια την ανάγκη να δώσει λογαριασμό.
Η ταμπέλα στον δημοσιογράφο αφήνει την ερώτηση αναπάντητη
Στην ίδια τοποθέτηση, οι Reporters United χαρακτηρίζονται από τον υπουργό ως ομάδα ακροαριστερών. Η δική μου αξιολόγηση της συγκεκριμένης έρευνας ξεκινά από τη δημοσιογραφική δουλειά: κατέγραψαν μια συνάντηση και έφεραν το θέμα στη δημόσια συζήτηση. Η δημοσιογραφική ιδιότητα είναι το ουσιαστικό στοιχείο εδώ. Η ιδεολογική απόσταση δεν με εμποδίζει να αξιολογήσω θετικά αυτό που έκαναν.
Αν για να αναγνωρίσουμε μια χρήσιμη αποκάλυψη πρέπει πρώτα να συμφωνούμε πολιτικά με τον δημοσιογράφο, τότε έχουμε ήδη χάσει το ουσιαστικό κριτήριο. Θα κρίνουμε κάθε φορά τον φορέα της πληροφορίας πριν εξετάσουμε την πληροφορία. Εδώ, όμως, ο ίδιος ο υπουργός υπερασπίζεται την παρουσία του. Η συζήτηση έχει προχωρήσει στις εξηγήσεις για αυτήν και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα ερωτήματα.
Η απαξίωση ενός μέσου μπορεί να συσπειρώνει ένα κομματικό ακροατήριο. Δεν εξηγεί τον σκοπό μιας πολιτικής πρωτοβουλίας. Αυτό θέλω να προσέξεις στην απάντηση: πόσο χώρο καταλαμβάνει ο χαρακτηρισμός των δημοσιογράφων και πόσο η ουσία όσων ρώτησαν. Το αν μια ερώτηση ενοχλεί έναν υπουργό δεν μειώνει το ενδιαφέρον που μπορεί να έχει για τους πολίτες.
Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να εξηγήσει τη δική του συνέπεια
Ο Παύλος Χρηστίδης δήλωσε ότι παρέστη για λίγο, κατόπιν πρόσκλησης και στο πλαίσιο της θεσμικής του ιδιότητας. Αρνήθηκε ότι συμμετείχε στη συγκρότηση της σχετικής κοινοβουλευτικής ομάδας. Η διάκριση αυτή χρειάζεται να παραμένει σαφής: η παρουσία σε μια εκδήλωση και η συμμετοχή σε ένα συγκεκριμένο σχήμα δεν είναι ταυτόσημοι ισχυρισμοί. Η δική του απάντηση αφορά ακριβώς αυτή τη διαφορά.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης επέκρινε τη διευκρίνιση ως υπερβολικά απολογητική και συνέδεσε τη στάση του βουλευτή με την ικανότητα του ΠΑΣΟΚ να κυβερνήσει. Το δικό μου ερώτημα προς το ΠΑΣΟΚ έχει άλλη αφετηρία: πώς συνδέεται η συγκεκριμένη παρουσία με τις δημόσιες τοποθετήσεις του κόμματος για τη Γάζα; Όταν επικαλείσαι μια πολιτική αρχή, χρειάζεται να εξηγείς και πώς τηρείται στις επιλογές σου.
Η αντιπαράθεση των δύο πολιτικών κάνει ορατή αυτή τη δυσκολία. Ο ένας υπερασπίζεται ανοιχτά την πρωτοβουλία, ο άλλος οριοθετεί τη δική του συμμετοχή. Ο πολίτης δικαιούται να καταλάβει πού ακριβώς συμφωνούν και πού διαφωνούν. Οι υψηλοί τόνοι μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης δεν αρκούν από μόνοι τους για να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα.
Η αντιπολίτευση κρίνεται και από όσα επιλέγει να αναδείξει
Η κριτική μου αφορά επίσης όσους προβάλλουν έντονα την αντίθεσή τους στην κυβέρνηση. Αναφέρομαι στον Κυριάκο Βελόπουλο και στον Ηλία Κασιδιάρη, ζητώντας καθαρή δημόσια τοποθέτηση για την υπόθεση. Το ερώτημα είναι πολιτικό: όταν ένα θέμα αγγίζει πρόσωπα και σχέσεις που βρίσκονται κοντά στον χώρο σου, διατηρείς την ίδια διάθεση να το αναδείξεις;
Ξεχωρίζω θετικά τις παρεμβάσεις της Μαρίας Καρυστιανού και της Ζωής Κωνσταντοπούλου, όπως τις είχα παρακολουθήσει μέχρι την ώρα της εκπομπής. Κρατώ και τη διευκρίνιση που κάνω στο βίντεο: μπορεί να μην έχω δει κάποια άλλη τοποθέτηση. Η κριτική αφορά την εικόνα που είχα τότε, όχι έναν ισχυρισμό ότι έχω καταγράψει κάθε δημόσια δήλωση.
Η πολιτική απόσταση του Αντώνη Σαμαρά δοκιμάζεται στις επιλογές
Η παρουσία του Αντώνη Σαμαρά στην ίδια συνάντηση έχει ιδιαίτερο βάρος στην ανάλυσή μου. Αμφισβητώ το πόσο ουσιαστική είναι η απόσταση που εμφανίζεται να κρατά από την κυβέρνηση. Όταν προβάλλεται μια διαφορετική πολιτική πορεία, το περιεχόμενό της χρειάζεται να φαίνεται στις πράξεις, στις συνεργασίες και στις πρωτοβουλίες που επιλέγονται.
Αυτή είναι η σύνδεση που κάνω με τις συζητήσεις για νέα πολιτικά σχήματα. Μια δημόσια διαφοροποίηση δημιουργεί προσδοκίες σε όσους αναζητούν εναλλακτική. Για να την αξιολογήσουν, χρειάζονται περισσότερα από μια αντιπαράθεση προσώπων. Χρειάζεται να διακρίνουν ποιες πολιτικές επιλογές αλλάζουν και ποιες συνεχίζονται. Η συμμετοχή στην Αθηναϊκή Λέσχη προσθέτει, κατά την κρίση μου, ένα συγκεκριμένο ερώτημα σε αυτή τη συζήτηση.
Η σύνδεση με το προηγούμενο Daily Show
Γι’ αυτό επαναφέρω απόσπασμα από το Daily Show της 12ης Οκτωβρίου, όπου είχα αναφερθεί σε προσεγγίσεις προς τους ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟΥΣ. Εκεί είχα περιγράψει επαφές τις οποίες συνέδεα με την ομάδα του Αντώνη Σαμαρά και είχα εξηγήσει γιατί δεν επέλεξα αυτή την κατεύθυνση. Πρόκειται για τη δική μου αναφορά στις επαφές και στην πολιτική μας επιλογή.
Είχα περιγράψει ακόμη το ενδεχόμενο να συμμετάσχουμε σε ένα σχήμα με τον Αντώνη Σαμαρά στην ηγεσία. Εξήγησα ότι μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή μου, να ανοίξει δρόμο προς τη Βουλή, αλλά δεν ήταν η πορεία που ήθελα να ακολουθήσουμε. Αυτό δίνει συγκεκριμένο περιεχόμενο στην απόφασή μας για αυτονομία. Η συζήτηση αφορούσε και το τι θα εκπροσωπούσε μια ενδεχόμενη συνεργασία απέναντι στους ανθρώπους που μας είχαν στηρίξει.
Η επιστροφή σε εκείνο το επεισόδιο δίνει συνέχεια στη σκέψη μου. Η κριτική προς μια πιθανή σύμπραξη είχε διατυπωθεί ήδη και συνδεόταν με την απόφαση να κρατήσουμε αυτόνομη πορεία. Στο νεότερο επεισόδιο εξετάζω την παρουσία του Αντώνη Σαμαρά μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Ο σύνδεσμος επιτρέπει να διαβάσεις ολόκληρη την προηγούμενη τοποθέτηση και να κρίνεις τη σύνδεση.
Οι εξηγήσεις αποτελούν μέρος της δημόσιας ευθύνης
Από την Αθηναϊκή Λέσχη μέχρι τις απαντήσεις που ακολούθησαν, το βασικό ερώτημα παραμένει συγκεκριμένο: τι δικαιούται να γνωρίζει ο πολίτης για τις πολιτικές επαφές των ανθρώπων που τον εκπροσωπούν; Η δική μου θέση είναι ότι οι εξηγήσεις αποτελούν μέρος της ευθύνης του αξιώματος. Αφορούν και τον σκοπό της συνάντησης και τη στάση απέναντι σε εκείνον που ρωτά.
Η υπόθεση αξίζει προσοχή επειδή μας επιτρέπει να κρίνουμε ταυτόχρονα κυβέρνηση, αντιπολίτευση και πρόσωπα που διεκδικούν διαφορετικό πολιτικό ρόλο. Να διαβάσουμε τις απαντήσεις τους, να τις συγκρίνουμε με τις επιλογές τους και να ζητήσουμε συγκεκριμένες εξηγήσεις. Αυτή η δυνατότητα ανήκει σε όλους τους πολίτες. Ακόμη και σε όσους δεν τους ψήφισαν.
