Κοινοποίηση άρθρου
Η διαμαρτυρία για το ενοίκιο, την ακρίβεια και την προοπτική μιας αξιοπρεπούς ζωής έχει λόγο ύπαρξης. Όταν όμως η οργή καταλήγει στην καταστροφή μιας επιχείρησης ή ενός πολιτιστικού μνημείου, δεν μπορώ να πανηγυρίσω μαζί με εκείνους που την αντιμετωπίζουν ως πολιτική επιτυχία. Αυτή είναι η αφετηρία μου για όσα συζητάμε με τον ραδιοφωνικό παραγωγό Αλέξανδρο Τσίγγο για τη Γαλλία, την Ευρώπη και την Ελλάδα.
Το ερώτημα έχει δύο πλευρές. Τι οδηγεί ανθρώπους στον δρόμο και τι γίνεται στη συνέχεια με αυτή την κινητοποίηση; Μια κοινωνία μπορεί να έχει απολύτως πραγματικά προβλήματα, ενώ διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις προσπαθούν να αξιοποιήσουν την αντίδρασή της. Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει, χρειάζεται να εξετάσουμε και τα αιτήματα και τις συνέπειες.
Ακρίβεια και στέγη: Τα αιτήματα πίσω από τις εικόνες
Η αφετηρία της συζήτησής μας είναι το κόστος ζωής: το ενοίκιο, η πρόσβαση στην εκπαίδευση και η δυσκολία να βρεις εργασία που καλύπτει τις ανάγκες σου. Αυτά είναι τα αιτήματα στα οποία στέκομαι όταν εξετάζω τις κινητοποιήσεις. Η δυσαρέσκεια δεν αρκεί να περιγραφεί μέσα από εικόνες συγκρούσεων. Χρειάζεται να ακούσουμε τι ζητούν όσοι διαμαρτύρονται.
Η δική μου κριτική αφορά και τις υποσχέσεις της παγκοσμιοποίησης. Η ευκολία μετακίνησης, οι σπουδές και οι ευκαιρίες στο εξωτερικό παρουσιάστηκαν ως δρόμος προς μια καλύτερη ζωή. Η υπόσχεση αυτή δοκιμάζεται όταν ο νέος άνθρωπος δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιο ή να βρει εργασία που να του επιτρέπει να σταθεί μόνος του. Η κινητικότητα έχει αξία, αλλά ο πολίτης κρίνει το αποτέλεσμα και από όσα μπορεί να πληρώσει στον τόπο όπου ζει.
Στη συζήτηση προστίθεται η διαφωνία με τις ευρωπαϊκές επιλογές γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία και το κόστος τους. Αυτά τα ζητήματα μπορούν να συναντηθούν στον δρόμο χωρίς κάθε διαδηλωτής να έχει την ίδια αφετηρία ή την ίδια πολιτική πρόταση.
Η καταστροφή δεν δικαιώνει τη διαμαρτυρία
Υποστηρίζω το δικαίωμα να εκφράζεις δημόσια τη διαφωνία σου. Η θέση μου απέναντι στις καταστροφές είναι εξίσου καθαρή. Δεν χαίρομαι όταν σπάνε έναν μεγάλο οίκο μόδας ή ένα ακριβό ξενοδοχείο. Το μέγεθος μιας επιχείρησης δεν μετατρέπει τη βία εναντίον της σε λύση για την ακρίβεια.
Το ίδιο ισχύει για την πολιτιστική και θρησκευτική κληρονομιά. Ένα μνημείο δεν ευθύνεται για το στεγαστικό πρόβλημα. Η καταστροφή του δεν προσφέρει σπίτι σε έναν φοιτητή ούτε καλύτερο εισόδημα σε μια οικογένεια. Αντίθετα, μεταφέρει τη συζήτηση από τα αιτήματα στις ζημιές και επιτρέπει να χαθεί η αρχική αιτία της κινητοποίησης.
Με απασχολεί επίσης ο κίνδυνος η αναταραχή να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία για διαρκείς περιορισμούς. Όταν η δημόσια συζήτηση εξαντλείται στην καταστολή και στον φόβο, ποιος εξακολουθεί να μιλά για τη στέγη και την αξιοπρεπή επιβίωση; Η προστασία των ανθρώπων και των περιουσιών τους χρειάζεται να συμβαδίζει με την εξέταση των προβλημάτων που τους έβγαλαν στον δρόμο.
Ο Μάης του 1968 και η αυτονομία της Γαλλίας
Ο Αλέξανδρος Τσίγγος προσεγγίζει τις σημερινές εξελίξεις μέσα από ιστορικούς παραλληλισμούς. Αναφέρεται στον Μάη του 1968, στα ελληνικά Ιουλιανά και στον Δεκέμβριο του 2008. Η δική του ερμηνεία είναι ότι οι κοινωνικές αναταράξεις πρέπει να εξετάζονται και ως προς τις ανακατατάξεις ισχύος που τις συνοδεύουν.
Στο γαλλικό παράδειγμα στέκεται στην ανεξάρτητη πολιτική του Σαρλ ντε Γκωλ. Υπάρχει εδώ ένα συγκεκριμένο ιστορικό δεδομένο: το 1966 η Γαλλία αποχώρησε από την ολοκληρωμένη στρατιωτική διοίκηση του ΝΑΤΟ, παραμένοντας μέλος της Συμμαχίας. Η διάκριση έχει σημασία, επειδή η στρατιωτική διοίκηση και η συμμετοχή στη συμμαχία δεν ταυτίζονται. Το ίδιο το ΝΑΤΟ αποσαφηνίζει αυτή την πορεία.
Χρειάζεται ακρίβεια και στη συνέχεια των γεγονότων. Ο Μάης του 1968 κλόνισε τη γαλλική κοινωνία, αλλά ο ντε Γκωλ δεν αποχώρησε τότε από την προεδρία. Ακολούθησε διάλυση της Εθνοσυνέλευσης και ισχυρή εκλογική νίκη της προεδρικής παράταξης. Παραιτήθηκε τον Απρίλιο του 1969, μετά την ήττα του στο δημοψήφισμα για την περιφερειακή οργάνωση και τη Γερουσία. Η γαλλική προεδρία παραθέτει τη χρονολογική ακολουθία.
Τα γεγονότα αυτά επιτρέπουν να συζητήσουμε τις σχέσεις κοινωνικής πίεσης και εξωτερικής πολιτικής. Από μόνα τους δεν αποδεικνύουν ότι οι κινητοποιήσεις οργανώθηκαν από κάποια ξένη δύναμη. Αυτή είναι ξεχωριστή ερμηνεία του καλεσμένου, που χρειάζεται δικά της τεκμήρια.
Το Σουέζ δείχνει τα όρια της ισχύος
Η κρίση του Σουέζ το 1956 είναι ένα ακόμη παράδειγμα που φέρνει ο Αλέξανδρος Τσίγγος. Μετά την εθνικοποίηση της διώρυγας από τον Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, Βρετανία και Γαλλία συνεννοήθηκαν μυστικά με το Ισραήλ για κοινή στρατιωτική επιχείρηση κατά της Αιγύπτου. Η αμερικανική κυβέρνηση αντιτάχθηκε και άσκησε πίεση για την αποδοχή εκεχειρίας. Το ιστορικό αρχείο του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών περιγράφει αυτή τη σύγκρουση συμφερόντων.
Το παράδειγμα είναι χρήσιμο επειδή δείχνει ότι χώρες του ίδιου δυτικού στρατοπέδου μπορούν να έχουν διαφορετικές επιδιώξεις και άνισα περιθώρια δράσης. Η στρατιωτική δυνατότητα δεν εξασφαλίζει ότι μια επιχείρηση μπορεί να συνεχιστεί χωρίς πολιτική και οικονομική στήριξη. Αυτό είναι το συγκεκριμένο δίδαγμα που μπορούμε να κρατήσουμε, χωρίς να μετατρέπουμε κάθε σημερινή κρίση σε επανάληψη του 1956.
Ενέργεια: Ουσιαστική εξάρτηση και συγκεκριμένοι αριθμοί
Η συζήτηση περνά από την ιστορία στην ενέργεια. Ο Αλέξανδρος Τσίγγος συνδέει την ευρωπαϊκή θέση με τις προμήθειες φυσικού αερίου, τις υποδομές LNG στην Ελλάδα και τον ρόλο των ΗΠΑ. Υποστηρίζει ότι οι ενεργειακές εξαρτήσεις περιορίζουν την ευρωπαϊκή αυτονομία και ερμηνεύει τις εξελίξεις ως μέρος ευρύτερης ανακατανομής ισχύος.
Η Γαλλία έχει ιδιαίτερη θέση λόγω της πυρηνικής της παραγωγής. Τα στοιχεία της EDF για το 2025 καταγράφουν 57 αντιδραστήρες σε 19 εγκαταστάσεις, όχι 37 πυρηνικά εργοστάσια. Η RTE υπολογίζει ότι η πυρηνική ενέργεια αντιστοιχούσε στο 68,1% της γαλλικής ηλεκτροπαραγωγής εκείνη τη χρονιά. Στοιχεία EDF, απολογισμός RTE.
Επίσης, το καθεστώς ARENH, που έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2025, επέτρεπε την πρόσβαση ανταγωνιστών προμηθευτών σε μέρος της ιστορικής πυρηνικής παραγωγής της EDF με ρυθμιζόμενη τιμή 42 ευρώ ανά MWh. Δεν ήταν γενική υποχρέωση πώλησης όλου του γαλλικού πυρηνικού ρεύματος στα 200 ευρώ ανά MWh. Η γαλλική ρυθμιστική αρχή CRE εξηγεί τον μηχανισμό.
Η διάκριση μεταξύ κόστους παραγωγής, ρυθμιζόμενης τιμής και τιμής αγοράς είναι απαραίτητη για να αξιολογήσουμε το ενεργειακό πλεονέκτημα μιας χώρας. Η ύπαρξη αυτού του πλεονεκτήματος, πάντως, δεν αρκεί για να αποδείξει ποιος προκαλεί μια κοινωνική αναταραχή.
Τι σημαίνει η ευρωπαϊκή ένταση για την Ελλάδα
Ο Αλέξανδρος Τσίγγος εκτιμά ότι η κρίση μπορεί να ενισχύσει πολιτικά τη Μαρίν Λεπέν. Το κόμμα της είναι ο Εθνικός Συναγερμός, Rassemblement National. Η εκτίμηση για το ποιος θα ωφεληθεί παραμένει πολιτική πρόβλεψη, όχι δεδομένο εκλογικό αποτέλεσμα. Η επίσημη ιστοσελίδα του κόμματος επιβεβαιώνει την ονομασία.
Για μένα, το άμεσο ελληνικό ερώτημα είναι το κόστος μιας ενδεχόμενης εξάπλωσης της έντασης. Στο Daily Show της 20ής Οκτωβρίου συζητήσαμε την πίεση που δέχεται η χώρα από τις περιφερειακές εξελίξεις. Εδώ προστίθεται η κοινωνική διάσταση: τι γίνεται όταν η ακρίβεια και η ανασφάλεια μετατρέπονται σε οργή;
Δεν θέλω να δω ελληνικές επιχειρήσεις να καταστρέφονται. Θέλω τα πραγματικά αιτήματα να ακούγονται και οι πολίτες να μπορούν να διαμαρτύρονται χωρίς να χάνεται η ουσία μέσα στη βία. Η αγωνία για το αύριο αξίζει σοβαρή απάντηση. Οι καταστροφές την κάνουν ακόμη πιο δύσκολη.