Κοινοποίηση άρθρου
Δουλεύεις σκληρά. Ξυπνάς νωρίς, γυρνάς αργά, φροντίζεις τα παιδιά σου και προσπαθείς να ανταποκριθείς στις υποχρεώσεις σου. Κι όμως, στο τέλος του μήνα αναρωτιέσαι πού πήγαν τα λεφτά. Η εύκολη απάντηση είναι να δουλέψεις περισσότερο. Να πάρεις κι άλλες ώρες, να βρεις δεύτερη δουλειά, να πιεστείς λίγο ακόμη. Κάποια στιγμή, όμως, χρειάζεται να εξετάσεις τι συμβαίνει με τα χρήματα αφού τα κερδίσεις.
Αγοράζεις μια συσκευή και μαζί παίρνεις οδηγίες χρήσης. Για το χρήμα, που επηρεάζει σχεδόν κάθε επιλογή της καθημερινότητάς σου, μπορεί να μην έλαβες ποτέ αντίστοιχη εκπαίδευση. Πώς προστατεύεις όσα απέκτησες; Γιατί το ίδιο ποσό αγοράζει λιγότερα; Πότε μια αγορά καλύπτει ανάγκη και πότε προσπαθεί να καλύψει ένα συναίσθημα;
Αυτό εννοώ εδώ όταν ρωτώ πώς λειτουργεί το χρήμα: τι σχέση έχει με τον χρόνο σου, τις συνήθειές σου και τις αποφάσεις σου. Αν δεν καταλαβαίνεις πού φεύγει, είναι σαν να γεμίζεις συνεχώς ένα τρύπιο ρεζερβουάρ. Βάζεις κι άλλη βενζίνη, αλλά η διαρροή παραμένει. Πριν ζητήσεις περισσότερη προσπάθεια από τον εαυτό σου, χρειάζεται να τη βρεις.
Πρώτα προστάτευσε τα χρήματα που ήδη κέρδισες
Μπροστά σε μια επενδυτική πρόταση, το μυαλό τρέχει εύκολα στο κέρδος. Αν διπλασιαστεί το ποσό; Αν προλάβω την ευκαιρία; Αν αυτή είναι η κίνηση που θα αλλάξει τα πάντα; Πολύ λιγότερο ελκυστική φαίνεται η ερώτηση τι θα συμβεί αν χαθούν τα χρήματα. Κι όμως, από εκεί χρειάζεται να αρχίσεις.
Οι αποταμιεύσεις σου αντιστοιχούν σε πραγματικό χρόνο. Σε μήνες δουλειάς, σε αγορές που ανέβαλες, σε ώρες που δεν πέρασες με τους ανθρώπους σου. Μια απώλεια μπορεί να σημαίνει ότι πρέπει να ξανακάνεις μεγάλο μέρος αυτής της διαδρομής. Γι’ αυτό η προστασία του κεφαλαίου αφορά και κάποιον που έχει λίγα χρήματα στην άκρη. Ιδίως όταν αυτά τα λίγα χρειάστηκαν πολύ κόπο για να συγκεντρωθούν.
Το να ξεκινάς από την πιθανή ζημιά αλλάζει την απόφαση. Σε αναγκάζει να εξετάσεις τι γνωρίζεις, τι δεν γνωρίζεις και πόσο στηρίζεσαι στην αισιοδοξία κάποιου άλλου. Αν η μοναδική εξήγηση είναι ότι «όλοι βγάζουν», λείπει η εξήγηση. Χρειάζεσαι χρόνο και δυνατότητα να συνεχίσεις, ακόμη κι όταν κάτι δεν εξελιχθεί όπως περίμενες. Μια εντυπωσιακή υπόσχεση δεν αξίζει να παραμερίζει όσα χρειάζεσαι για να παραμείνεις οικονομικά όρθιος.
Πληθωρισμός: γιατί το ίδιο ποσό αγοράζει λιγότερα
Σκέψου ότι βάζεις 10.000 ευρώ σε ένα συρτάρι και το ανοίγεις ύστερα από χρόνια. Αν κανείς δεν τα έχει αγγίξει, θα βρεις πάλι 10.000 ευρώ. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα μπορείς να αγοράσεις τα ίδια πράγματα. Όταν αυξάνεται το γενικό επίπεδο των τιμών, μειώνεται η αγοραστική δύναμη του χρήματος. Αυτή είναι η ουσία του πληθωρισμού, όπως τον εξηγεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Η διαφορά γίνεται αισθητή στο καλάθι του σούπερ μάρκετ, στις καθημερινές ανάγκες, σε όσα πλήρωνες με ένα συγκεκριμένο ποσό και πλέον κοστίζουν περισσότερο. Το χαρτονόμισμα δεν άλλαξε. Άλλαξε αυτό που σου προσφέρει. Έχει επομένως σημασία να παρακολουθείς και το ποσό που διαθέτεις και την αξία όσων μπορείς να αποκτήσεις με αυτό.
Αυτό το συμπέρασμα δεν είναι προτροπή να ξοδέψεις τις αποταμιεύσεις σου ή να τις βάλεις βιαστικά σε μια επένδυση. Ο φόβος ότι το χρήμα χάνει αξία μπορεί επίσης να σε σπρώξει σε μια κακή επιλογή. Πρώτα καταλαβαίνεις το πρόβλημα, μετά μαθαίνεις πώς λειτουργούν οι διαθέσιμες επιλογές. Η ανάγκη για εκπαίδευση γίνεται μεγαλύτερη, όχι μικρότερη, όταν αισθάνεσαι πίεση να κάνεις κάτι αμέσως.
Γιατί περισσότερα έσοδα δεν λύνουν πάντα το πρόβλημα
Ένας παλιός συμμαθητής αγοράζει αυτοκίνητο. Κάποιος γνωστός μετακομίζει σε μεγαλύτερο σπίτι. Στο κινητό σου περνούν διαρκώς εικόνες διακοπών, αγορών και επιτυχίας. Χωρίς να το αντιληφθείς, αρχίζεις να μετράς τη δική σου ζωή με τις εικόνες των άλλων. Έπειτα έρχεται η αγορά που θα σε κάνει να νιώσεις ότι δεν μένεις πίσω.
Η σύγκριση έχει οικονομικό κόστος όταν μετατρέπεται σε έξοδο. Δεν γνωρίζεις απαραίτητα πώς χρηματοδοτείται η εικόνα που βλέπεις, ποιες υποχρεώσεις κρύβονται πίσω της ή αν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να της επιτρέπεις να καθορίζει τι θεωρείς αρκετό για τη δική σου ζωή.
Το ίδιο συμβαίνει με την αύξηση του εισοδήματος. Παίρνεις περισσότερα χρήματα και αναβαθμίζεις αμέσως κινητό, αυτοκίνητο, εξόδους, καθημερινές συνήθειες. Κάθε αύξηση αποκτά τον δικό της λογαριασμό. Στο τέλος του μήνα το περιθώριο παραμένει μικρό, παρότι κερδίζεις περισσότερα. Αυτό είναι το πρόβλημα του lifestyle inflation: ο τρόπος ζωής ακολουθεί κάθε άνοδο του εισοδήματος και απορροφά τη διαφορά.
Φυσικά θέλεις να χαρείς τον κόπο σου. Το ζήτημα είναι αν επιλέγεις συνειδητά ή αν κυνηγάς διαρκώς τον επόμενο όρο για να αισθανθείς καλά. «Θα είμαι ευτυχισμένος όταν πάρω αυτό». Το παίρνεις και ο στόχος μετακινείται. Το καινούργιο γίνεται συνηθισμένο και εμφανίζεται κάτι άλλο που υποτίθεται ότι λείπει.
Ξεχώρισε τις ανάγκες που έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο από την επιθυμία να φανείς περισσότερο. Φαγητό, στέγη, ασφάλεια, άνθρωποι με τους οποίους μοιράζεσαι τη ζωή σου: μπορείς να εξηγήσεις γιατί αυτά έχουν σημασία. Η επιθυμία να ξεπεράσεις την εικόνα κάποιου άλλου δεν έχει το ίδιο σαφές τέλος. Θα υπάρχει πάντα μια ακριβότερη αγορά ή μια πιο εντυπωσιακή φωτογραφία. Όσο εκεί βρίσκεται το μέτρο σου, δυσκολεύεσαι να αισθανθείς ότι έφτασες κάπου, ακόμη κι όταν η ζωή σου έχει βελτιωθεί.
Σκέψου τις αγορές του τελευταίου χρόνου. Ποιες εξακολουθούν να σου είναι χρήσιμες; Ποιες σου έδωσαν μια στιγμιαία ικανοποίηση που χάθηκε γρήγορα; Αυτή η παρατήρηση μπορεί να σου δείξει πολύ περισσότερα για τις επόμενες αποφάσεις σου από το να συγκρίνεις ξανά τον μισθό σου με τον μισθό ενός γνωστού.
Πριν από την επόμενη αγορά, στάσου στην ανάγκη που προσπαθείς να καλύψεις. Θα βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητά σου; Θα την ήθελες το ίδιο αν δεν τη μάθαινε κανείς; Την έχεις επιλέξει ή σε παρασύρει η αίσθηση ότι οι άλλοι προχωρούν; Αυτές οι ερωτήσεις σε βοηθούν να συνδέσεις τα έξοδά σου με τη δική σου ζωή. Αν δεν εξετάσεις αυτή τη σχέση, υπάρχει ο κίνδυνος ακόμη και ένα μεγαλύτερο εισόδημα να περάσει από το ίδιο τρύπιο ρεζερβουάρ.
Ο κύκλος ικανότητας: πότε μια επένδυση είναι έξω από όσα καταλαβαίνεις
Υπάρχουν πράγματα που γνωρίζεις αρκετά καλά ώστε να τα αξιολογήσεις. Ξέρεις πώς λειτουργούν, ποιες δυσκολίες έχουν, από τι εξαρτώνται. Αυτή η περιοχή είναι ο κύκλος της ικανότητάς σου. Το μέγεθός του μπορεί να μεγαλώσει με εκπαίδευση και εμπειρία. Προϋπόθεση, όμως, είναι να αναγνωρίζεις πού τελειώνει σήμερα.
Μου πρότεινε κάποιος να επενδύσω σε ένα παραλιακό φαρμακείο. Η πρόταση ήταν να βάλω 50.000 ευρώ και, όπως μου είπε, να βγάζω εύκολα 2.000 ευρώ τον μήνα. Το ποσό ακουγόταν συγκεκριμένο. Η λειτουργία της επιχείρησης ήταν το σημείο που χρειαζόταν ερωτήσεις.
Ποιος θα το δουλεύει; Υπάρχουν υπάλληλοι; Έχει ο άνθρωπος που κάνει την πρόταση εμπειρία στη διαχείριση προσωπικού; Αν φύγει ένας εργαζόμενος ή αρρωστήσει ο φαρμακοποιός, μπορεί να συνεχιστεί η λειτουργία; Ποιον έλεγχο θα έχω εγώ; Όσο προχωρούσαν οι ερωτήσεις, τόσο πιο καθαρό γινόταν ότι μου έλειπε η γνώση του συγκεκριμένου κλάδου.
Επέλεξα να μην προχωρήσω. Δεν γνώριζα το αντικείμενο και δεν είχα τον έλεγχο που θα ήθελα. Τα 2.000 ευρώ ήταν η υπόσχεση εκείνου που μου παρουσίασε την πρόταση. Δεν απαντούσαν στο πώς θα παραγόταν αυτό το εισόδημα και τι θα γινόταν όταν η επιχείρηση αντιμετώπιζε μια δυσκολία.
Αυτό είναι ένα χρήσιμο «όχι». Δεν χρειάζεται κάθε ευκαιρία να γίνει δική σου υπόθεση. Μπορείς να αναγνωρίσεις ότι κάτι βρίσκεται έξω από όσα καταλαβαίνεις, χωρίς να θεωρήσεις ότι έχασες το τελευταίο τρένο. Ο φόβος πως όλοι οι άλλοι κερδίζουν είναι ακριβώς αυτός που συχνά σπρώχνει έναν άνθρωπο να βάλει χρήματα χωρίς να ξέρει σε τι συμμετέχει.
Το να παραδέχεσαι ότι δεν γνωρίζεις κάτι αφήνει ανοιχτό τον δρόμο για να το μάθεις. Μελέτησε ένα αντικείμενο, κατανόησε τη λειτουργία του, εξέτασε στην πράξη όσα έμαθες και αξιολόγησε το αποτέλεσμα. Έτσι αποκτά περιεχόμενο η πρόοδός σου. Δεν χρειάζεται να έχεις άποψη για κάθε αγορά ούτε να συμμετέχεις σε καθετί που γίνεται δημοφιλές. Χρειάζεται να γνωρίζεις γιατί το επόμενο βήμα σου βρίσκεται μέσα σε όσα μπορείς να αξιολογήσεις.
Η εκπαίδευση διευρύνει τον κύκλο σου όταν σε βοηθά να κάνεις καλύτερες ερωτήσεις και να αξιολογείς τις απαντήσεις. Αν απλώς σου δημιουργεί την εντύπωση ότι δεν μπορείς να χάσεις, δεν έχει λύσει το πρόβλημα. Το ζητούμενο είναι να μπορείς να εξηγήσεις την επιλογή σου και όταν φύγει ο αρχικός ενθουσιασμός.
Τρεις παγίδες: καταναλωτικό χρέος, βιασύνη και επίδειξη
Η πρώτη παγίδα είναι το χρέος που αναλαμβάνεις για να χρηματοδοτήσεις μια εικόνα. Ακριβότερο κινητό, ρούχα, αυτοκίνητο που δυσκολεύεσαι να υποστηρίξεις. Η δόση φαίνεται διαχειρίσιμη όσο όλα πηγαίνουν σύμφωνα με το πρόγραμμα. Αν μειωθεί το εισόδημα ή προκύψει μια απρόβλεπτη ανάγκη, η υποχρέωση παραμένει. Ένα κομμάτι από τα χρήματα που δεν έχεις ακόμη κερδίσει είναι ήδη δεσμευμένο.
Η δεύτερη είναι η βιασύνη. Θέλεις να καλύψεις χαμένο έδαφος, να φτάσεις κάποιον άλλον, να προλάβεις πριν τελειώσει η ευκαιρία. Έτσι παρακάμπτεις τις ερωτήσεις που θα έκανες αν είχες ηρεμία. Οι οικονομικές αποφάσεις δεν χρειάζεται να σου προσφέρουν διαρκώς ένταση. Το ότι μια επιλογή φαίνεται συναρπαστική δεν λέει τίποτα για το αν την καταλαβαίνεις.
Η τρίτη αφορά όσα ακούς καθημερινά. Αν το περιβάλλον σου επιβραβεύει μόνο την κατανάλωση και την επίδειξη, δυσκολεύεσαι να κρατήσεις διαφορετικές προτεραιότητες. Το ίδιο ισχύει για το περιεχόμενο που επιλέγεις να παρακολουθείς. Οι φωνές που μπαίνουν στο μυαλό σου επηρεάζουν τι επιθυμείς, τι φοβάσαι και τι θεωρείς επιτυχία. Αξίζει να τις επιλέγεις με την ίδια προσοχή που θέλεις να επιλέγεις πού πηγαίνουν τα χρήματά σου.
Δούλεψε τη σχέση σου με το χρήμα πριν κυνηγήσεις την επόμενη ευκαιρία
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου στη σύγκριση, στις παρορμητικές αγορές ή στην αίσθηση ότι ποτέ δεν είναι αρκετά, έχεις ήδη εντοπίσει κάτι συγκεκριμένο για να δουλέψεις. Η γνώση αποκτά αξία όταν επιστρέφεις σε αυτή και τη συνδέεις με τις καθημερινές σου επιλογές.
Γι’ αυτή τη δουλειά δημιούργησα το Money Psychology, το πρόγραμμα για την ψυχολογία του χρήματος στο InnerCircle. Είναι το φυσικό επόμενο βήμα αν θέλεις να εξετάσεις βαθύτερα τις πεποιθήσεις και τις συνήθειες που επηρεάζουν τη σχέση σου με τα χρήματα. Μαζί με τα Morning Energy, High Performance Path και Better Life, αποτελεί μέρος της συνδρομητικής πρότασης που παρουσιάζω σε αυτό το επεισόδιο.
Θέλεις να δουλέψεις συστηματικά αυτά που αναγνώρισες στον εαυτό σου; Δες τη συνδρομή του InnerCircle και ξεκίνα με το Money Psychology. Στη σελίδα θα βρεις τα προγράμματα και τους ισχύοντες όρους πρόσβασης, ώστε να επιλέξεις γνωρίζοντας τι περιλαμβάνεται.
Από την οικονομική κατανόηση σε μια συγκεκριμένη δεξιότητα
Ίσως τώρα η ερώτησή σου είναι πιο πρακτική: «Κατάλαβα τι πρέπει να προσέχω. Τι μπορώ να μάθω να κάνω;». Στο επεισόδιο προτείνω το day trading ως μια δεξιότητα προς εκμάθηση για όσους ενδιαφέρονται να ασχοληθούν με τις αγορές. Χρειάζεται χρόνο, κατανόηση και πειθαρχία. Δεν είναι για όλους και δεν αποτελεί εγγυημένο συμπληρωματικό εισόδημα.
Η σειρά έχει σημασία. Πρώτα γνωρίζεις τις αγορές, τις πλατφόρμες και τα γραφήματα. Μαθαίνεις τι σημαίνουν διαχείριση κινδύνου και διαχείριση κεφαλαίου. Έπειτα μπορείς να αξιολογήσεις πιο συνειδητά αν θέλεις να ασχοληθείς. Αν παρακάμψεις αυτά τα βήματα για να φτάσεις κατευθείαν στο κέρδος, επιστρέφεις στην ίδια βιασύνη που θέλεις να αποφύγεις.
Αν σε ενδιαφέρει αυτός ο δρόμος και ξεκινάς από την αρχή, έχω δημιουργήσει το Day Trading Beginner’s Course ακριβώς για τις βάσεις. Δες τα μαθήματα του προγράμματος και τι θα μάθεις πριν ξεκινήσεις. Η απόφαση αρχίζει από το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, όχι από την υπόσχεση ενός αποτελέσματος.
Το βίντεο περιλαμβάνει χορηγική συνεργασία με την UFUNDED. Η προσφορά του course που ακούγεται εκεί συνδέεται με αγορά κατάλληλου πακέτου και αφορά τους όρους της συγκεκριμένης παρουσίασης. Η εκπαίδευση ή η πρόσβαση σε λογαριασμό δεν εξαλείφουν τον κίνδυνο απώλειας χρημάτων.
Πού αξίζει να ξεκινήσεις σήμερα
Δύο άνθρωποι μπορούν να ξυπνούν την ίδια ώρα και να δουλεύουν εξίσου σκληρά, αλλά να παίρνουν διαφορετικές αποφάσεις για όσα κερδίζουν. Η προσπάθεια έχει αξία. Χρειάζεται όμως και κατεύθυνση, ώστε να μη χρησιμοποιείς κάθε επιπλέον ώρα εργασίας για να καλύπτεις τις ίδιες διαρροές.
Ξεκίνα από το σημείο που αναγνώρισες περισσότερο διαβάζοντας. Αν τα έξοδά σου ακολουθούν κάθε αύξηση εισοδήματος, εξέτασε τις συνήθειές σου. Αν σε παρασύρει μια επενδυτική πρόταση, γύρισε στις ερωτήσεις για τον κύκλο ικανότητάς σου. Αν θέλεις να ασχοληθείς με τις αγορές, ξεκίνα από τις γνώσεις που σου λείπουν. Δεν χρειάζεται να λύσεις τα πάντα μαζί. Χρειάζεται το επόμενο βήμα να πατάει σε κάτι που έχεις καταλάβει.
Παρακολούθησε ολόκληρο το Οικονομικό IQ #47 για την πλήρη ανάπτυξη και τα παραδείγματα. Στη σελίδα του επεισοδίου μπορείς επίσης να επιλέξεις το κεφάλαιο που σε αφορά και να πας κατευθείαν στο αντίστοιχο σημείο του βίντεο.
Το περιεχόμενο έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξατομικευμένη επενδυτική συμβουλή.
